اعتدال وعقلانیت ازمنظرقرآن کریم

 
اعتدال وعقلانیت ازمنظرقرآن کریم

 
اساسی ترین آموزه های بشری که سنگ بنای زندگی فردی واجتماعی افراد برآن بنانهاده شده،قانون اساسی زندگی اقوام وملتهااست.آنان به فراخورمیراث وحیات تمدنی خویش ،می توانندقضاوتی برماندگاری وپویش حاکمیتها، درطول تاریخ داشته باشند.باتوجه به گذرزمان وشهادت اکثر جوامع بشری، آیین هاو حاکمیتها،مسلمانان مردمی بودندکه همواره نوک پیکان  توجه، بطرف شان  اشاره رفته است.آنچه همه ملتها رامدهوش ومتوجه خودساخته است،دستورو قوانین زندگی آنان است.که گرانسنگ ترین کتاب قانون بشری (قرآن)است ،هموکه توانسته ،این جمعیت میلیاردی،رامتحدو جهانیان راشگفت زده نماید.زیرااین نحله فکری،جمعیتی پویا،متحرک پرطرفدارودارای کتاب آسمانی فوق اندیشه بشری وغیرقابل خدشه وتحریف ازسوی مبداآفرینش است.بامولفه اکسیری چون اعتقادراسخ به  خدای واحدوتوحیددرنیایش ویکتایی،درهمه سطوح، ایمان به معادواعتقادبه بعثت پیامبران ازخودمردم انتخاب شده،که بااکثرفاکتورهای حقوقی وفطری آدمیان معاصرهمخوانی وسازگاری دارد،می باشد.
 اهم محتوی این کتاب ،توجه به رشد عقلی،در میزان هدایت و راهنمایی زندگی است .همسویی وهمسانی با فطرت آفرینش وغرایزساختاری در فیزیک جسم و روان آدمی واحترام به معنویت ،اخلاق ،کرامت انسانی واعلام مواضع قوانین حیاتی وزیرساختهای فکری ومقابله گفتمانی باسایرکتب ملتها واعلام تحدی ومبارزه طلبی فکری درصداقت متن و کلمات موزون ،محتواواعجازهای علمی وحقیقی این
درتقابل متنی باسایرکتب وقوانین حکومتی وبشری کنونی ازبدوتاسیس جامعه اسلامی تاکنون ولویک بخش ویک سطروبه صراحت مدعی شده است ،که اگرکل موجودات هستی ازنظرتکمیل قوا،پشتوانه ومددفکری جمع شوندو همنوعان بشری رایاری اندیشه ای وفکری کنند، نمی توانندچنین کتابی باچنین دستاوردغنی محتوایی وآموزه های مترقی وپیشرو بیاورند.که رمز تداوم وماندگاری این کتاب حتی درحافظه ملتها، سازگاری بافطرت وانطباق باقوای عقلی وجسمی افراددرتمام زمانهااعلام شده است.
دراین مقاله بخشی ازآموزه های غنی این کتاب درباب اعتدال وعقلانیت جامعه  پیشرووالگوآورده واشاره شده است وبر مطالبی تحت عنوان .........
امت میانه ووسط...
........خردگرایی.
 .روابط وکنش متقابل اجتماعی....
.....اقتصادو میانه روی..
....معنویت واخلاق بطوراختصاراشاره وسخن رفته است.

امتی میانه ووسط

سوره بقره آیه 143(وبدینسان ماشماراامتی میانه قراردادیم تابرمردم گواه باشید)
که عنصراصلی این کارآمدی عمل به آیه فوق و نظارت همگانی دراصول امربه معروف ونهی ازمنکراست که ضمانت جدی جامعه ازآفات وکجرویهایی ناشی ازتمامیت خواهی وفزون طلبی برخی افرادجامعه درجلب وتفسیرقانون جامعه به نفع خودوعدم تمکین به هنجارهای جامعه است. این نظارت فی نفسه ،راه رابرترقی واعتلای اخلاقی وبزرگواری وکرامت انسانی افراد،
هموارمی کند تازمینه های لازم اجتماعی برای اعتلاء رشدفکری وفرهنگی پدیدارشود،استعدادهاشکوفه شودوراه رابرای رقابت سالم فکری مهیاوآماده کندتاجامعه براحتی بتواندراه تکامل وپیشرف راطی کند. برخی به اشتباه امت میانه ووسط رادربیطرفی وانفعال دررویدادهای جامعه بشری و موضع گیریهای اجتماعی می دانندکه این امرخودعدم اشراف ودرک موقعیتهای زمانی ومکانی ومسولیتهای اجتماعی درجامعه وسط، رامی رساند.واین خودتعبیری ناکارآمد،ناصواب وغیرمنطقی، ازامت میانه ووسط است.امت وسط ومیانه نه یعنی اینکه  درجریانات وحوادث ورویدادهای اجتماعی روزمره موضعی بیطرفانه وحدوسط راپیش بگیرد،منظورازامت میانه اینجا مردم وجامعه ای است، که دربرابرحوادث ورخدادها بدورازافراط وتفریط ویکجانبه گرایی قضاوت واعلام موضع نمی کندوتصمیمات وداوریش بجاوعقل پسندوازسرحکمت وغرض وهدف است

   
خردگرایی

یکی ازمولفه های قوی قوام وبقاء جامعه عشق به خردورزی وروش بکارگیری آن برای ایجاد رویه وحدت وپیشرفت بهبودزندگی مادی ومعنوی بشر است، وراه عبوربه این پیشرفت جزازطریق تحمل آراء وافکاردیگران امکان پذیرنیست. زیراآدمیان ازسرحکمت وغرض آفرینش ،دارای افکارونظرهای متفاوت وبه اصطلاح فنی آن دارای تفاوتهای فردی درالگوگیری وبکاربستن آن دربسترحرکت اجتماع می باشند.قرآن کریم همواره براین مقوله صحت تاییدگذارده هنگامی که سوره زمرایه 26مطالعه می کنیم خداوندمی فرماید.بشارت بده به آن بندگانی که همه اقوال وگفته هارامی شنوندوبهترین آن انتخاب می کنند.زیرابه فرمایش امام علی( ع )شنیدن افکاروآراءدیگران خودشریک درعقل وذهن دیگران است.که این امرزمانی میسرمی شودکه فردبااستفاده ازعقل وخردجمعی بتواندتحمل افکاروعقایددیگران داشته باشدوسعه ظرفیت وجودی خویش رابالابرد

وعزت،تکریم ومناعت نفس خودرادرلیاقت وتدبیروکفایت ظهوروبروزدهد.این کتاب آسمانی مرتبا بادعوت به استفاده ازعقل درموضع گیری های زندگی فردی واجتماعی نداسرمی دهدوبشدت ازبکارگرفتن قضاوتهای احساسی ومقطعی واعلام موضع گیری بدون دخالت
 
عقل ،ردونهی می کندوهمواره ازدست آورداطلاعاتی که بدون دخالت فکروپالایش وتحقیق ومقایسه عقلی درترازکارگیری باشد. نهی می کندومی فرماید،ولاتقف مالیس لک به علم ان السمع والبصروالفوادکل اولئک کان عنه مسولا
ازآنچه بدان آگاهی نداری بپرهیز،زیراگوش وچشم دل همگی مسول وپاسخ گوهستند.

 
مخاطب پذیری دوسویه درروابط اجتماعی

یکی ازمسائلی که جوامع مختلفی بشری رابهم تنیده وآنان راپیکرواحدومتحدمی نماید. حوزه روابط عمومی افرادبا یکدیگروبعبارتی کنش متقابل افرادبه همدیگردرمام وطن بزرگ دینی است.علاوه برذکرفاکتورهایی نظیراحترام متقابل،دیدارخویشان واقوام،ارتباط بااقشارضعیف وکم درامدواحوالپرسی، حتی نحوه قرارگرفتن ونشستن درمجالس وجابازکردن برای راحت ترنشستن دیگران و همه این فعل وانفعالات عمومی جامعه،اسلام  دستوری خاص دارد. درسوره مبارکه نحل آیه125دستوری خاص دربرخوردبادیگران ومخاطب پذیری ارائه نموده است.دردعوت دیگران به حق وحق طلبی این بیان معنادار،ذکرمی کند.
.ادع الی سبیل ربک بالحکمه والموعظه الحسنه وجادلهم بالتی هی احسن.می فرماید
دردعوت گفتمانی به حق وحق پذیری ودرنهایت به خداپرستی  ازحکمت.(سخنی محکم واستواربادلایل عقلی..واندرزوپندی نیکو... وروش ارتباط کلامی صحیح واصولی و دوطرفه سخنی پسندیده وبادیالوگ پرسش وپاسخی بهترومتین وجذاب تر..که نقشی دوسویه دربرقراری
عامل ارتباطی داردبکارببرید. وهمواره ازماخواسته که این سه اصل ضروری که موجب محبت وتمایل افرادبه یکدیگراست،ومی تواند
مردم رابه سوی خدا گرایی دعوت می کندبکاربندیم.واین دیالوگی شیرین که ازحکمت ودانش نظری افرادسرچشمه گرفته وهمگان برآن صحه گذارده اندو روشی مقبول وپسندیده است ان رانهادینه ومرسوم سازیم.
 
 اقتصادومیانه روی
پسندیده ومناسبت است که
امت اسلامی بابهره گیری ازالگوی اقتصادقرآنی جامعه ای پویاوپیشروداشته باشند.پیش فرمان چنین امری خداونددرسوره مبارکه اعراف آیه ..31.قرارداده است وفرموده، بخوریدوبیاشامیدولی اسراف وزیاده روی نکنیدودرجایی فرموده جهت شرکت درمسجدواجتماع اززینتهای خوداستفاده کنید..درجایی دیگرفرموده چه کسی استفادصحیح وبهینه وپاکیزه ازنعمات اللهی به بشررا منع کرده است؟همواره برخمس وزکات به عنوان عامل اصلی دراحیای اقتصادومعیشت مسلمانان تکیه نموده است.که خودنشان ازاهتمام جدی به اقشارآسیب پذیرجامعه دارد.اتفاقااسلام مخالف کهنه وژنده پوشی است ..دربیشترآیات عدم اسراف واستفاده اززیباییهای خلقت وهستی گوشزدنموده است
درسوره مبارکه اسراخداوندازاسراف وتبذیردربذل وبخشش کاملانکوهش ومنع می کندوبیکارگان رانهی وبانگ وانکاروتوبیخ می کندوازبذل وبخشش بدون حساب واندازه نهی می کند ودرحدمیانه توصیف وتشویق ودورازهرگونه افراط وتفریط معرفی می کند.وی اقتصادومیانه روی درمصرف  راالگووسمبل صحیح جوامع بشری می داند.
دراقتصادوقدرت مالی وخریدمردم هشدار می دهدوهمواره اززراندوزی مفرط وبیکارگی مطلق مردم رابدوروازهرگونه بخششی بدون وحساب وکتاب برحذرمی داردکه نتیجه بی انظباطی مالی راحسرت فقرونداری معرفی می کند

 
معنویت واخلاق

دین اسلام اخلاق وگذشت راتنهامعبرزندگی جمعی وسلامت اخلاقی جامعه می داندوازهرگونه  سوءظن وگمانه زنی وکنجکاوی درزندگی مردم،غیبت وتجسسهای بی مورددرامورروزمره گی یکدیگرراشوم وباطل وموجب انحطاط وزوال اخلاقی ونابودی کرامت انسانی وحذف شخصیت معنوی مردم  می داند.ازدرگیری وکشمکش بدون دلیل، جوامع بشری رانهی می کندونتیجه آن راازهم پاشیدگی جمعی واتحادوثبات می داند.معیاربزرگی وارجمندی راتقوی وخشوع بیشتردرمقام ربوبیت خدامعرفی می کند.
دربرخوردباعوامل محیطی غضب ،وخشونت غیرمنطقی  ودرگیری قبیله ای و بحران های عمومی،نهی می کندوبه اموری چون تشویق به عفووبخشش گذشت وایثاروانفاق رامدنظرقرارمی دهدوتصریح می داردلذت عفوشیرین ترازانتقام حتی انتقام حساب شده است،زیراموجب دوستی وتقریب قلوبهاوآشتی وصفاوبرادری می شود.
ودربرابربی ادبان درجامعه بشری وتوهین کنندگان به ساحت قدس اخلاقی جامعه که کم نیستند، روش تربیتی رفق ومداراپیشه کنند.درسوره فرقان آیه 63 می فرمایدعبادالرحمن الذین یمشون علی الارض هوناواذاخاطبهم الجاهلون قالواسلاما. ودرآخرنیزفسادوتباهی وتجاوزبه حقوق دیگران رانتیجه هلاکت وقهقرای جامعه دانسته ،عامل انحطاط وازهم پاشیدگی تمدن بشری می داند.
 
تهیه کننده
اسمعیل مختارپور
دوستداراعتلای علوم قرآن وحدیث آبان ماه نودوهفت ..کنگان 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.